حركت هر آن چه در آسمان‌هاست « 1 » را به مدت معينى محدود مىنمايد و از آن مدت ، با « اجل مسمى » تعبير مىآورد . پيش از آن كه دربارهء محدود بودن اين حركات سخن بگوييم لازم است دربارهء « اجل مسمى » از نظر قرآن ، توضيحاتى بدهيم : 1 - « اجل » در لغت عرب ، به معناى مدتى است كه براى انجام عمل و يا قرار دادى تعيين مىنمايند . گاهى اين لفظ در خود مجموع مدت به كار مىرود ؛ مانند « . . . أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلاعُدْوانَ عَلَىَّ . . . ؛ « 2 » هر يك از اين دو مدت را به سر ببرم نبايد تجاوزى بر من شود » . گاهى به معناى پايان مدت مىآيد ؛ مانند : « مَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ لآتٍ . . . ؛ « 3 » هر كس لقاى خداوند را آرزو مىنمايد ، اجل خداوند فرا مىرسد » . از آن جا كه در آيهء مورد بحث ، « اجل » با لفظ « مسمى » همراه آمده است مقصود پايان مدت خواهد بود . 2 - اجل معين ، اجلى است كه عمر طبيعى را با ملاحظهء ساير عوامل ، در حدّ معينى مشخص كرده و آن را از هر نظر محدود و معين مىسازد . بنابر اين هر موجودى از نظر استعداد ، يك اجل طبيعى دارد ، ولى رسيدن به آن قطعى نيست و از نظر بر خورد با موانع ، اجل محدود و معينى دارد كه قابل تغيير و تبديل نيست . چه‌بسا قيافهء ظاهرى يك فرد حاكى از عمر طولانى اوست ، ولى با

--> ( 1 ) . در آيه ، پس از لفظ « كُلٌّ » ضميرى مانند « منهما » و يا « منها » مقدر است . هر گاه ضمير مقدر پس ازلفظ « كل » ، لفظ « منهما » باشد در اين صورت مرجع ضمير خورشيد و ماه بوده و آيه ، دليل بر محدود بودن حركت اين دو خواهد بود و اگر ضمير مقدر « منها » باشد ، مرجع ضمير « سموات » خواهد بود كه در آغاز آيه وارد شده و مقصود از محدود بودن حركت عمومى ، مجموع آن چيزى است كه در عالم بالا قرار گرفته است . ( 2 ) . قصص ( 28 ) آيهء 28 . ( 3 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 5 .